In mijn vakantie las ik ‘Het Tumult Van De Tijd’ van Julian Barnes. Een roman over de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj. Navoelbaar wordt in het boek de angst beschreven die midden twintigste eeuw heerste in de communistische Sovjet-heilsstaat. Mensen ‘verdwenen’ omdat ze tegenstanders, of familie of bekenden waren van vijanden van de rode partij. Of omdat ze zich niet hielden aan alle opgelegde beperkingen en leefregels die een goed socialist in acht diende te nemen. Geruchten waren al voldoende om opgepakt te worden, meestal in het holst van de nacht. Miljoenen mensen werden gemarteld. Daarna vermoord of in onmenselijke strafkampen opgeborgen. Zelfs partijvriendjes, fanatieke aanhangers en medewerkers van het totalitaire regime waren hun leven niet zeker. Er heerste een manische achterdocht jegens iedereen en alles.

Sjostakovitsj was aanvankelijk blij met de revolutie. Hij heeft Lenin nog toegejuicht na diens terugkeer uit ballingschap. Hij werd gezien als een veelbelovende componist. Zijn muziek werd  enthousiast ontvangen. Over heel de wereld werden zijn composities uitgevoerd. Maar gaandeweg kwam de kritiek. Zijn muziek was niet positief genoeg. Pepte de socialistische massa niet op. Cultuurkameraden noemden zijn werk jazz, de verfoeide muziek uit het kapitalistische Amerika. Een opera van hem werd verboden. Kunstenaars uit zijn omgeving ‘verdwenen’. Hij werd verteerd door de angst dat zijn familie en vrienden door hem iets zou overkomen. En hij leed onder het feit dat hij geen muziek kon schrijven zoals hij het echt wilde. Op zijn tenen lopend en schipperend ontkwam hij aan ‘verdwijning’. Al wordt wel gedacht dat hij een hoge beschermer in het Kremlin had.

Hij bleef componeren. In de Grote oorlog kwam hij zelfs weer min of meer in de gratie. Na die oorlog in de nadagen van Stalin en het daarop volgende Chroetsjov tijdperk werd Sjostakovitsj onder vileine druk met een gedwongen partijlidmaatschap (hij wilde geen lid zijn van een partij die zoveel doden op haar geweten had) het culturele Sovjet uithangbord. Zijn toespraken werden door de partij geschreven. Interviews die hij niet had gegeven werden in kranten en tijdschriften gepubliceerd. Hij ondertekende aanbevelingen en voorstellen die niet de zijne waren. Voor Sovjet begrippen leefde hij in grote weelde. Maar hij leed onder het feit dat hij om zijn beroemdheid werd misbruikt en zocht troost in de drank.

Julian Barnes vertelt boeiend in zijn sobere schrijfstijl over het leven van Dmitri Sjostakovitsj tegen de achtergrond van die tumultueuze tijd. Zijn jeugd, liefdes, gezin, opvattingen, werk, angsten en vooral hoe Sjostakovitsj gebukt ging onder het voor hem vaststaande feit dat hij een slappeling was.

Voor ik dit boek las wist ik weinig over Sjostakovitsj. Jan Brokken liet vorig najaar tijdens een lezing een stukje van een pianoconcert van hem horen. Ik was niet onder de indruk. Thuis op de computer beluisterde ik nog wat meer van zijn muziek. Het deprimeerde me. Sinds ik ‘Het Tumult Van De Tijd’ uit heb zet ik regelmatig muziek van hem op. Met andere oren luister ik nu. Bewuster en geconcentreerder. Er wordt met muziekinstrumenten een verhaal verteld. Heftig vaak. Angstaanjagend soms. Altijd voelbare spanning, ook in de rustige stukken. Het zijn voorwaar geen vrolijke walsjes die symfonieën en muziekstukken van Sjostakovitsj. Ik kan me voorstellen dat de oude Stalinisten dit bepaald geen opwekkende muziek voor de volksmassa vonden. Nu ik meer weet over Sjostakovitsj, begrijp ik zijn muziek beter, het pakt me zelfs.

Een aanrader dus deze roman van de Britse topauteur Barnes. Voor Sjostakovitsj adepten. En voor hen die graag boeken lezen van schrijvers als Annejet van der Zijl, Jan Brokken en Alexander Münninghoff. Ook als het geen vakantie is.

 .

Stuur me een email als mensen reageren –

Je moet lid zijn van RotterdamPlus - de ontmoetingsplek voor rijpe Rotterdammers om reacties te kunnen plaatsen.

Join RotterdamPlus - de ontmoetingsplek voor rijpe Rotterdammers

Reacties

  • Ik was ook erg onder de indruk van 'Het tumult van de tijd'. Heb je de symfonieen van Sjostakovitsj al beluisterd?

    • Hoi Willy,

      Ik heb de achtste symfonie 2x beluisterd. Schijnt zijn meest tragische symfonie te zijn, is midden in de oorlog geschreven. Je moet er wel voor gaan zitten, is bepaald geen muzikaal behang. Kreeg via via een cd met een vioolconcert (Viola Sonata op. 147). Op internet staan veel uitvoeringen van composities van Sjostakovitsj, nog heel wat te ontdekken voor mij.

      Barnes is een goede schrijver. Ik was ook zeer onder de indruk van Het Tumult.

Dit antwoord is verwijderd.